نکات مهم استاندارد NFC 17-102 فرانسه (ویرایش ۲۰۱۱)؛ ۲۵ نکتهٔ اجرای صاعقه‌گیر الکترونیکی

این صفحه چک‌لیست اجرایی استاندارد NF C 17-102 (ویرایش ۲۰۱۱) برای صاعقه‌گیر الکترونیکی است. هر نکته را کوتاه نوشته‌ایم و هر جا شمارهٔ بند در دسترس بود، آن را هم آورده‌ایم. اگر می‌خواهید بدانید ΔT چیست، شعاع حفاظت چگونه حساب می‌شود و استاندارد چه بخش‌هایی دارد، اول راهنمای صاعقه‌گیر الکترونیکی و استاندارد NF C 17-102 را بخوانید.

طراحی و جای سر صاعقه‌گیر

۱. اول سطح حفاظت را روشن کنید. ارزیابی ریسک (پیوست A استاندارد یا IEC 62305-2) سطح حفاظت I تا IV را تعیین می‌کند. بدون سطح حفاظت، هیچ عدد شعاع حفاظتی معنی ندارد. ارزیابی ریسک صاعقه را انجام می‌دهیم.

۲. ΔT را از گزارش آزمون پیوست C بخواهید. صاعقه‌گیری با ΔT کمتر از ۱۰ میکروثانیه ESE به شمار نمی‌آید و در محاسبه، ΔT حداکثر ۶۰ میکروثانیه است، حتی اگر آزمون عدد بیشتری داده باشد.

۳. شعاع حفاظت را با فرمول و برای ارتفاع واقعی حساب کنید. Rp به ΔT، ارتفاع h نوک صاعقه‌گیر از دورترین سطح موردحفاظت و سطح حفاظت بستگی دارد. فرمول و جدول کامل را در راهنمای شعاع حفاظت آورده‌ایم.

۴. نوک صاعقه‌گیر دست‌کم ۲ متر بالاتر از هر جزء ناحیهٔ حفاظت (بند ۵-۲-۵). آنتن، برج خنک‌کن، دودکش، دستگاه‌های تهویه و هر تأسیسات دیگری که در ناحیهٔ حفاظت سر صاعقه‌گیر است، باید دست‌کم ۲ متر پایین‌تر از نوک آن باشد.

۵. سر صاعقه‌گیر روی بالاترین نقطهٔ سازه و روی دکل محکم. دکل باید در برابر باد و لرزش پایدار باشد و دکل‌های بلند طبق دستور سازنده مهار شوند. پایهٔ تلسکوپی گالوانیزه و بست ابرویی برای همین کار است.

۶. دکل آنتن و تأسیسات فلزی بام به سیستم همبند شوند. استاندارد برای آنتن‌ها تمهیدات ویژه دارد. دکل آنتنی که روی بام است به هادی‌های سیستم صاعقه‌گیر وصل می‌شود تا جریان صاعقه از راه کابل آنتن وارد ساختمان نشود.

هادی‌های نزولی

۷. هر سر صاعقه‌گیر دست‌کم دو هادی نزولی دارد (بند ۵-۳-۲). این دو هادی، از دو مسیر جدا، سر صاعقه‌گیر را به سیستم ارت وصل می‌کنند و ترجیحاً روی نماهای مختلف ساختمان نصب می‌شوند.

۸. دو هادی روی یک نما از هم فاصله داشته باشند. اگر ناچار هر دو روی یک نما باشند، سازندگان به نقل از استاندارد فاصلهٔ دست‌کم ۱۰ متر را می‌خواهند.

۹. جنس و ابعاد هادی طبق جدول استاندارد اجزا (بند ۵-۳-۶). ویرایش ۲۰۱۱ برای جنس و ابعاد هادی نزولی و هادی ارت به جدول ۱ استاندارد BS EN 50164-2 (امروز EN 62561-2) ارجاع می‌دهد. سطح مقطع کمینه ۵۰ میلی‌مترمربع است و تسمه بر سیم گرد ترجیح دارد؛ مثل تسمهٔ مسی یا تسمهٔ مسی قلع‌اندود.

۱۰. مسیر هادی کوتاه، مستقیم و بیرون ساختمان (بند ۵-۳-۳). هادی نزولی ترجیحاً روی بیرونی‌ترین بخش نمای ساختمان و تا جای ممکن مستقیم پایین می‌آید و از کنار یا داخل لوله‌کشی و کابل‌کشی برق نمی‌گذرد.

۱۱. تغییر مسیر با قوس نرم، نه زاویهٔ تیز. هر جا هادی ناچار تغییر جهت می‌دهد، شعاع قوس دست‌کم ۲۰ سانتی‌متر باشد و هادی هیچ‌جا رو به بالا نرود؛ زاویهٔ تیز در جریان ضربه‌ای صاعقه مثل یک گره عمل می‌کند.

۱۲. در هر متر سه بست (بند ۵-۳-۳). هادی نزولی با سه بست در هر متر، یعنی حدود هر ۳۳ سانتی‌متر یک بست، به نما محکم می‌شود؛ با بست برنجی تسمه به دیوار یا بست استیل تسمه به دیوار و برای سیم گرد بست استیل سیم به دیوار.

۱۳. حفاظ مکانیکی تا ۲ متر بالای زمین (بند ۵-۳-۳). برای جلوگیری از ضربه و آسیب، هادی نزولی تا دست‌کم ۲ متر بالای زمین در یک حفاظ فلزی یا پلی‌اتیلنی قرار می‌گیرد.

۱۴. هر هادی نزولی یک اتصال آزمون دارد. هر مسیر هادی نزولی از راه یک اتصال آزمون (لینک قطع و وصل) به سیستم ارت وصل می‌شود تا بتوان ارت آن را جداگانه اندازه گرفت. روی اتصال آزمون علامت ارت درج می‌شود.

۱۵. کنتور صاعقه روی یکی از هادی‌ها. کنتور شمارندهٔ صاعقه بالای حفاظ و نزدیک اتصال آزمون نصب می‌شود. سازندگان آن را توصیه می‌کنند، چون هر عدد تازه یعنی یک اصابت و نیاز به بازرسی.

۱۶. اسکلت فلزی ساختمان به‌جای هادی نزولی (بند ۵-۳-۹). اگر اسکلت فلزی ساختمان پیوسته باشد و شرایط استاندارد را داشته باشد، می‌توان تمام یا بخشی از هادی نزولی را با آن جایگزین کرد؛ در این حالت بالای اسکلت به سیستم صاعقه‌گیر و پایین آن به سیستم ارت وصل می‌شود.

۱۷. نمای کامپوزیت، شیشه‌ای یا سنگی (بند ۵-۳-۹). در این ساختمان‌ها هادی نزولی را می‌توان زیر نما نصب کرد؛ آن‌وقت هادی در ابتدا و انتها به زیرسازی فلزی نما وصل و همبند می‌شود.

۱۸. فاصلهٔ جدایی را رعایت کنید یا همبند کنید. هادی نزولی باید از کابل‌ها، لوله‌ها و بخش‌های فلزی داخل ساختمان دست‌کم به اندازهٔ فاصلهٔ جدایی ⁦s = ki × (kc / km) × l⁩ دور باشد؛ برای دو هادی نزولی ضریب kc برابر ۰٫۷۵ است. اگر این فاصله ممکن نبود، آن بخش فلزی با هادی همبند می‌شود.

سازه‌های بلندتر از ۶۰ متر

۱۹. بالای ۶۰ متر: حفاظت تکمیلی و چهار هادی نزولی (بند ۵-۲-۳-۴). در سازه‌های بلندتر از ۶۰ متر، در ۲۰ درصد بالایی ارتفاع، تمهیدات ویژه‌ای در برابر اصابت جانبی به نما لازم است و دست‌کم چهار هادی نزولی، در صورت امکان روی چهار نمای مختلف، اجرا می‌شود.

۲۰. بالای ۱۲۰ متر: حفاظت تکمیلی در همهٔ نقاط بالای ۱۲۰ متر. در سازه‌های بلندتر از ۱۲۰ متر، علاوه بر تمهیدات بالای ۶۰ متر، همهٔ نقاط بالاتر از ۱۲۰ متر هم حفاظت تکمیلی می‌خواهند. طراحی این سازه‌ها را به کارشناس بسپارید؛ مشاوره و طراحی سیستم حفاظت صاعقه از خدمات ماست.

سیستم ارت

۲۱. یک ارت برای هر هادی نزولی، کمتر از ۱۰ اهم (بند ۶-۱). مقاومت مطلوب ارت هر هادی نزولی حداکثر ۱۰ اهم است. مقاومت را با اتصال آزمون باز اندازه بگیرید؛ روش محاسبه را در محاسبهٔ مقاومت الکترود زمین آورده‌ایم.

۲۲. آرایش کم‌القا: پنجه‌غازی یا سه میلهٔ مثلثی. جریان صاعقه بسیار سریع است، پس ارت باید علاوه بر مقاومت کم، القای کمی هم داشته باشد. آرایش رایج یا «پنجه‌غازی» است (سه هادی دفن‌شده که رو به بیرون از ساختمان باز می‌شوند) یا سه میلهٔ ارت به شکل مثلث که فاصلهٔ آن‌ها از طول میله بیشتر است و با هادی دفن‌شده در عمق حدود ۵۰ سانتی‌متر به هم وصل می‌شوند. اتصال‌های زیر خاک با جوش احتراقی کالولد ماندگار می‌شوند.

۲۳. اگر ۱۰ اهم به دست نیامد. در خاک‌های پرمقاومت، طول کل الکترودها بیشتر می‌شود؛ سازندگان به نقل از استاندارد دست‌کم ۱۶۰ متر الکترود افقی یا ۸۰ متر عمودی برای سطح I و ۱۰۰ یا ۵۰ متر برای سطوح دیگر را ذکر می‌کنند. مواد کاهندهٔ مقاومت زمین هم مجاز است.

۲۴. همهٔ ارت‌ها با ارت ساختمان همبند شوند. ارت صاعقه‌گیر جدا از ارت ساختمان رها نمی‌شود: از راه یک اتصال جداشدنی در دریچهٔ بازرسی ارت به ارت ساختمان همبند می‌شود. سازندگان فاصلهٔ دست‌کم ۵ متر بین الکترودها و لوله‌ها یا کابل‌های فلزی دفن‌شده را هم توصیه می‌کنند.

حفاظت داخلی و بازرسی

۲۵. همبندی، ارستر و بازرسی دوره‌ای. صاعقه‌گیر فقط ساختمان را از اصابت مستقیم حفظ می‌کند. برای تجهیزات داخل، همبندی و هم‌پتانسیل‌سازی (هم‌بندی) و نصب ارستر برق و ارستر دیتا هم لازم است. سیستم هم طبق بند ۸ استاندارد به‌طور دوره‌ای و پس از هر اصابت بازرسی می‌شود و سلامت سر صاعقه‌گیر، برای مدل‌هایی که عرضه می‌کنیم با ریموت تستر، آزمایش می‌شود. آزمون و بازرسی دوره‌ای را انجام می‌دهیم.

جدول خلاصه: هر نکته به کدام قطعه مربوط است؟

این نکته‌ها جای طراحی پروژه را نمی‌گیرند؛ تعداد سرها، ارتفاع دکل، مسیر هادی‌ها و نوع ارت را طراح برای هر ساختمان تعیین می‌کند. برای مشاوره، طراحی یا استعلام قیمت، نقشه یا ابعاد ساختمان را برای کارشناسان ما بفرستید یا از صفحهٔ تماس با ما با ما در تماس باشید.