پاسخ کوتاه: در سیستم TT نقطهٔ ستارهٔ ترانسفورماتور به زمین وصل است و بدنهٔ تجهیزات به الکترود زمین خود ساختمان وصل می‌شود، جدا از زمین شبکه. از شبکه فقط فازها و نول می‌آیند. چون جریان خطا باید از خاک بین دو الکترود برگردد، معمولاً آن‌قدر کوچک است که کلید یا فیوز را قطع نمی‌کند؛ برای همین در TT کلید جریان باقیمانده (RCD) لازم است.
ساختار سیستم TT
در تابلوی ساختمان، هادی حفاظتی همهٔ مدارها به شینهٔ ارت و از آنجا به الکترود زمین محلی، مثل میلهٔ ارت مس‌پوش یا چاه ارت، وصل است. نول شبکه به این شینه وصل نمیشود. به همین دلیل TT به «ارت محلی» هم معروف است.
شرط حفاظت و نقش کلید جریان باقیمانده
طبق IEC 60364-4-41، در TT باید این شرط برقرار باشد:
RA × IΔn ≤ 50 V
که RA مجموع مقاومت الکترود زمین و هادی حفاظتی و IΔn جریان نامی کلید جریان باقیمانده است. یعنی وقتی کلید عمل میکند، ولتاژ بدنه از ۵۰ ولت بیشتر نمیشود. زمان قطع برای مدارهای نهایی در شبکهٔ ۲۳۰/۴۰۰ ولت ۰٫۲ ثانیه و برای مدارهای توزیع حداکثر ۱ ثانیه است. مادهٔ ۱۳ آییننامهٔ ایمنی سامانهٔ اتصال زمین (۱۴۰۱) هم استفاده از کلید جریان باقیمانده را در TT الزامی میداند.
با کلید ۳۰ میلی‌آمپر این شرط حتی با مقاومت زمین نسبتاً زیاد برقرار است، اما مقاومت زمین باید در فصل خشک هم پایدار بماند. برای همین الکترود را تا لایهٔ مرطوب خاک می‌بریم، در خاک پرمقاومت از مادهٔ کاهندهٔ GIM استفاده می‌کنیم و برای بازدید و اندازه‌گیری، حوضچهٔ بازدید می‌گذاریم (اندازه‌گیری مقاومت زمین).
مزایا و معایب سیستم TT
- مستقل از هادی زمین شبکه: قطع شدن نول شبکه ولتاژ خطرناکی روی بدنه‌ها نمی‌برد؛ چون بدنه‌ها به نول وصل نیستند.
- اجرای ساده در محل‌های دور از شبکه: برای ساختمان‌های مستقل، روستاها، سایت‌های مخابراتی و تأسیسات موقت مناسب است.
- وابسته به کلید جریان باقیمانده: اگر کلید خراب شود یا دور زده شود، حفاظت عملاً از بین می‌رود؛ پس دکمهٔ آزمون آن باید دوره‌ای زده شود.
- نیاز به الکترود خوب و آزمون دوره‌ای: مقاومت زمین با فصل و خوردگی تغییر میکند.
- اضافه‌ولتاژ: اختلاف پتانسیل بین زمین شبکه و زمین ساختمان هنگام خطا یا صاعقه، استفاده از ارستر برق مناسب را مهم‌تر میکند.
جایگاه TT میان سیستم‌های اتصال زمین
نام هر سیستم از دو یا سه حرف ساخته شده است. حرف اول می‌گوید منبع (نقطهٔ ستارهٔ ترانسفورماتور) چطور به زمین وصل است: T یعنی مستقیم به زمین و I یعنی جدا از زمین یا از راه امپدانس زیاد. حرف دوم می‌گوید بدنهٔ فلزی تجهیزات به کجا وصل است: N یعنی به نقطهٔ زمین‌شدهٔ منبع از راه هادی حفاظتی، و T یعنی به الکترود زمین خود محل. حرف سوم فقط در خانوادهٔ TN می‌آید: S یعنی نول و هادی حفاظتی جدا، و C یعنی هر دو در یک هادی به نام PEN.
سیستم | نول و هادی حفاظتی | حفاظت در برابر برق‌گرفتگی | کجا دیده می‌شود |
|---|---|---|---|
جدا از منبع تا مصرف | کلید یا فیوز با شرط Zs × Ia ≤ U0 | پست اختصاصی کارخانه‌ها و ساختمان‌های بزرگ | |
یک هادی PEN | کلید یا فیوز؛ کلید جریان باقیمانده کار نمی‌کند | شبکهٔ توزیع و تأسیسات قدیمی | |
PEN تا ورودی، سپس جدا | کلید یا فیوز، و کلید جریان باقیمانده بعد از نقطهٔ جداشدن | بیشتر ساختمان‌هایی که از شبکهٔ شهری برق می‌گیرند | |
TT | نول از شبکه؛ هادی حفاظتی به الکترود محل | کلید جریان باقیمانده با شرط RA × IΔn ≤ 50 V | ساختمان‌ها و تأسیسات دور از شبکه یا با زمین جدا |
منبع جدا از زمین؛ بدنه‌ها به الکترود محل | پایش عایق برای خطای اول، قطع در خطای دوم | اتاق عمل، معدن و صنایعی که قطع ناگهانی برق مجاز نیست |
برای آشنایی کلی، انواع سیستم‌های اتصال زمین و تعیین مشخصات سیستم زمین حفاظتی را ببینید.
در گروه کالوت طراحی سیستم زمین و همبندی و اندازه‌گیری و آزمون سیستم زمین را انجام می‌دهیم و اجزای آن، از الکترود (میلهٔ) ارت مس‌پوش و شینهٔ ارت تا سیم ارت سبز و زرد و حوضچهٔ بازدید پلی‌اتیلنی، را عرضه می‌کنیم. برای انتخاب سیستم مناسب، نقشهٔ تک‌خطی و نوع انشعاب برق را برای کارشناسان ما بفرستید یا از صفحهٔ تماس با ما با ما تماس بگیرید.
