پاسخ کوتاه: نه. نمک و زغال مادهٔ کاهندهٔ استاندارد نیست. هیچ آزمونی طبق IEC 62561-7 یا استاندارد ملی INSO 18499-7 برای آن وجود ندارد، و آیین‌نامهٔ ایمنی سامانهٔ اتصال زمین (۱۴۰۱) در مادهٔ ۶۳ می‌خواهد مواد افزودنی چاه ارت آزمون‌شده باشند. نمک و زغال در ابتدا مقاومت را کم میکند، اما سه ایراد اصلی دارد: نمک با آبهای زیرسطحی شسته میشود، خوردگی الکترود و اتصال‌ها را تند میکند و به الکترود نمی‌چسبد. در نتیجه مقاومت با گذشت زمان دوباره بالا میرود.
چاه ارت نمک و زغال چیست؟
در روش سنتی، چاهی چند متری حفر میشود، یک صفحه یا میلهٔ مسی در کف آن قرار می‌گیرد و چاه با لایه‌های نمک و زغال و خاک پر میشود. نمک رطوبت را جذب میکند و محلول نمکی رسانایی خاک اطراف را زیاد میکند. زغال هم قرار است رطوبت را نگه دارد. برای همین مقاومت چاه در روزهای اول معمولاً کم است.
مزایای نمک و زغال
- ارزان و در دسترس: مواد آن همه‌جا پیدا میشود.
- مقاومت اولیهٔ کم: درست پس از اجرا، به‌خصوص با آبدادن، عدد خوبی روی دستگاه می‌افتد.
همین دو مزیت باعث شده این روش هنوز رایج باشد. اما عدد روز اول معیار کیفیت سیستم زمین نیست؛ مقاومت باید در طول سال‌ها و در فصل خشک هم کم و پایدار بماند.
معایب نمک و زغال در چاه ارت
- شسته شدن نمک: نمک در آب حل میشود و با باران و آبهای زیرسطحی از چاه خارج میشود. مقاومت چاه با گذشت زمان بالا میرود و نیاز به آبدادن و نمکریختن دوباره پیدا میکند.
- خوردگی: یون کلرید نمک خوردگی مس و فولاد را تند میکند. زغال و کک هم رسانا هستند و در تماس با فلز می‌توانند خوردگی گالوانیکی ایجاد کنند. صفحه، میله و به‌خصوص محل اتصال سیم زودتر از عمر طراحی خراب می‌شوند (مواد کاهنده و خوردگی و مواد کاهندهٔ پایهٔ کربنی).
- نچسبیدن به الکترود: نمک و زغال به صفحه یا میلهٔ ارت نمی‌چسبد. با شسته شدن نمک، ستون پرکننده نشست میکند و بین الکترود و خاک حفره می‌ماند. پس اتصال درستی بین الکترود و زمین برقرار نمیشود.
- مقاومت ناپایدار: مقاومت با رطوبت خاک فصل به فصل تغییر میکند. ممکن است در اندازه‌گیری بهار قبول شود و در تابستان از حد مجاز بیشتر شود.
- اثر بر محیط: نمک شسته‌شده به خاک اطراف و آب زیرزمینی می‌رسد (آیا مواد کاهنده آلاینده‌اند؟).
نمک و زغال، بنتونیت یا مادهٔ کاهندهٔ استاندارد؟
ویژگی | نمک و زغال | بنتونیت | مادهٔ کاهندهٔ استاندارد |
|---|---|---|---|
مقاومت اولیه | کم | کم در خاک مرطوب | کم |
پایداری در طول زمان | ضعیف؛ شسته میشود | متوسط؛ با خشکی جمع میشود | پایدار؛ شسته نمیشود |
خوردگی الکترود | زیاد | کم | آزمون خوردگی طبق IEC 62561-7 |
تماس با الکترود | ضعیف | با خشک شدن فاصله می‌گیرد | چسبنده و یکپارچه |
نگهداری | آبدادن و نمکریختن دوره‌ای | آبدادن در فصل خشک | فقط بازرسی و اندازه‌گیری دوره‌ای |
مدرک آزمون | ندارد | معمولاً ندارد | دارد |
الزامات مادهٔ استاندارد را در استاندارد مواد کاهنده و معیارهای انتخاب را در مشخصات مواد کاهندهٔ استاندارد آورده‌ایم. اینکه ماده کجا ارزش دارد و چقدر مقاومت را کم میکند را هم در چرا مواد کاهنده ارت مفید است توضیح داده‌ایم.
اگر چاه ارت شما نمک و زغال دارد
- مقاومت سیستم زمین را اندازه بگیرید، ترجیحاً در فصل خشک (اندازه‌گیری مقاومت زمین).
- محل اتصال سیم به الکترود را از نظر خوردگی بازدید کنید.
- اگر مقاومت بالاست یا الکترود خورده شده، الکترود تازه‌ای مثل میلهٔ ارت مس‌پوش با مادهٔ کاهندهٔ استاندارد GIM اجرا کنید و آن را به سیستم موجود وصل کنید.
- برای بازدید و اندازه‌گیری آینده، حوضچهٔ بازدید بگذارید.
اندازه‌گیری و آزمون سیستم زمین، بازرسی دوره‌ای و طراحی سیستم زمین را انجام می‌دهیم. برای مشاوره، نتیجهٔ اندازه‌گیری یا نشانی محل را برای کارشناسان ما بفرستید یا از صفحهٔ تماس با ما با ما تماس بگیرید.
